Albertine

“Als het waar is dat het werkelijk nieuwe lange tijd nodig heeft om op waarde geschat te worden, zal Pierrot Lunaire wellicht over honderd jaar zijn uitwerking hebben.”

Münchener Zeitung, 7 november 1912

Honderd jaar na de tumultueuze première in Berlijn speelt ensemble BloedRood Arnold Schönberg’s meesterwerk Pierrot Lunaire. Door de ogen van zangeres/actrice Albertine Zehme beleven we deze bijzondere avond in oktober 1912 opnieuw.

DSC_0142-300x204

Exact een eeuw geleden zorgde de toen relatief onbekende componist Arnold Schönberg voor een heus schandaal. Op 16 oktober 1912 ging het melodrama Pierrot Lunaire in Berlijn in première en zoals te verwachten was werd zijn stuk niet door iedereen met open armen ontvangen. Hoewel het publiek zich over het algemeen beschaafd gedragen schijnt te hebben was er ook sprake van het nodige gesis en boegeroep. Met name de sprechstimme, een techniek waarbij gezongen noch gesproken wordt, klonk voor veel mensen als ‘het kapot smijten van een duur porseleinen servies’. Ook de radicale manier waarop de instrumenten werden gebruikt stuitte op het nodige commentaar. ‘Ja, nu kan ik dus ook pianospelen!’ klonk het uit de zaal.

Hoewel het door het ‘gewone’ publiek in die tijd hooguit als curiosum werd beschouwd, vond het stuk wel direct grote waardering onder musici en componisten. Zij realiseerden zich al snel dat ze hier temaken hadden met een stuk dat een blijvende invloed zou hebben op de ontwikkeling van klassieke muziek. En dat is ook gebleken. Sinds de première in 1912 wordt Pierrot Lunaire regelmatig opgenomen in concertprogramma’s. Dit is van groot belang, want veel van de kracht van het stuk gaat verloren als het wordt beluisterd op een opname. Deze muziek moet je niet alleen horen, je moet het meemaken. Toch is Pierrot Lunaire voor veel mensen nog altijd een ontoegankelijk werk. Door de overweldigende complexiteit voelen velen zich buitengesloten en dreigt het zo een stuk voor ‘insiders’ te worden.

Ensemble BloedRood wil dit voorkomen door het stuk in zijn historische context te plaatsen. In ‘Albertine: een theatraal concert’ gaan we terug naar het Berlijn van 1912 en beleven we de première van Pierrot Lunaire vanuit de ogen van zangeres/actrice Albertine Zehme. Zij was het die, reeds aan het einde van haar carrière, Schönberg de opdracht gaf zijn meesterwerk te schrijven. Hoe heeft zij de reacties van het publiek, die met name haar optreden hard beoordeelde, beleefd? Aan de hand van recensies, dagboekfragmenten en herinneringen van de spelers gaan we terug naar de eerste uitvoering van dit bijzondere stuk. Wat ging er aan vooraf, en vooral, wat gebeurde er na afloop?

In ‘Albertine: een theatraal concert’ wordt Pierrot Lunaire van Schönberg integraal uitgevoerd en aangevuld door de hoogromantische liederen van Otto Vrieslander. Enkele jaren voordat Albertine Zehme met Schönbergs Pierrot Lunaire voor ophef zorgde had zij deze componist ook al de opdracht gegeven enkele gedichten uit de Giraud’s Pierrot Lunaire cyclus voor haar op muziek te zetten. Al gauw raakte zij echter uitgekeken op deze liederen en zo kwam zij bij de veel radicalere componist Schönberg terecht. Door deze twee versies in één concert te verenigen volgen we niet alleen het verhaal van Albertine Zehme, maar krijgen we tegelijk een beter begrip voor de enorme schok die de muziek van Schönberg in die tijd te weeg moet hebben gebracht.

Ensemble BloedRood bestaat uit zes jonge, gedreven musici uit Den Haag die geloven in de kracht van Schönberg’s meesterwerk en ervan overtuigd zijn dat het een groot en nieuw publiek verdient. Ruim een eeuw na de première in Berlijn voeren zij dit bijzondere stuk opnieuw op. Zo willen zij kijken of de recensent van de Münchener Zeitung gelijk had. Misschien heeft iets werkelijk nieuws inderdaad honderd jaar nodig om volledig op waarde geschat te kunnen worden.